Neredeyse b\u00fct\u00fcn ebeveynler zaman zaman kontrol\u00fcn\u00fc kaybeder ve \u00e7ocuklara ba\u011f\u0131r\u0131r. Peki ya bunu defalarca yaparsan\u0131z?<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar ebeveynlerin art\u0131k daha fazla ba\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 tahmin ediyor. Ebeveynler vurmaktan ka\u00e7\u0131nmaya \u015fartlanm\u0131\u015f olduklar\u0131 i\u00e7in bunun yerine \u00f6fkelerini ve hayal k\u0131r\u0131kl\u0131klar\u0131n\u0131 ba\u011f\u0131rarak d\u0131\u015fa vuruyorlar. Ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re her d\u00f6rt ebeveynden biri, k\u00fc\u00e7\u00fck ya da ergenlik d\u00f6nemindeki \u00e7ocuklar\u0131na ortalama ayda bir kez, yaramazl\u0131k yapt\u0131\u011f\u0131 ya da kendisini k\u0131zd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ba\u011f\u0131r\u0131p \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor ya da avaz avaz hayk\u0131r\u0131yor. Giderek daha fazla terapist ve ebeveynlik uzman\u0131 ise bunun bir \u00e7ocu\u011fu nas\u0131l \u00fczece\u011finin yan\u0131 s\u0131ra nas\u0131l durdurulabilece\u011fi \u00fczerine yo\u011funla\u015f\u0131yor.<\/p>\n
\u201cSesinizi y\u00fckseltmek her zaman k\u00f6t\u00fc de\u011fildir. Bir sorunu y\u00fcksek sesle tarif etmek, kimseyi \u00fczmeden dikkat \u00e7ekmeyi sa\u011flayabilir\u201d diyor ebeveynlik uzman\u0131 Roslyn Heights. \u00d6rne\u011fin: \u201cMutfak yerlerini yeni sildim ama \u00fcst\u00fc \u015fu anda \u00e7amurlu ayak izleriyle doldu!\u201d<\/p>\n
Ba\u011f\u0131rmak ki\u015fisel bir sald\u0131r\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnde, bir \u00e7ocu\u011fu, \u201cNeden hi\u00e7bir \u015feyi hat\u0131rlayam\u0131yorsun?\u201d ya da \u201cBunu hep yanl\u0131\u015f yap\u0131yorsun!\u201d gibi c\u00fcmlelerle hor g\u00f6rmek ya da su\u00e7lamak s\u00f6z konusu oldu\u011funda zarar verici olmaya ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n g\u00f6sterdi\u011fine g\u00f6re pek \u00e7ok ebeveyn kontrol\u00fcn\u00fc kaybediyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n yaramazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da ba\u015fkald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131 ki\u015fisel al\u0131yor: Ebeveynler kendilerini ya sald\u0131r\u0131ya u\u011fram\u0131\u015f hissediyor ya da \u00e7ocu\u011fun eylemlerinin kendilerine k\u00f6t\u00fc yans\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Aile Psikolojisi Dergisi\u2019nde Nisan ay\u0131 i\u00e7inde yay\u0131nlanan ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re bir \u00e7ocu\u011fun negatif duygular\u0131n\u0131, beklenmedik, yorucu ve \u00fcz\u00fcc\u00fc bulan ebeveynlerin, her yeni \u201cpatlama\u201d ile ilgili daha fazla g\u00f6z\u00fc korkuyor ve daha fazla hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ya\u015f\u0131yor. \u201cDuygusal ak\u0131\u015f\u201d denen bu bu kal\u0131p, ebeveynin problem \u00e7\u00f6zme becerisini bozguna u\u011fratarak ve ona ba\u011f\u0131rma gibi duygusal tepkiler y\u00fckleyerek ili\u015fkide a\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru bir spirali tetikliyor.<\/p>\n
Sonu\u00e7lar\u0131 Eyl\u00fcl ay\u0131nda yay\u0131nlanan ve Pittsburgh \u00dcniversitesi psikoloji ve e\u011fitim profes\u00f6r\u00fc Ming-Te Wang taraf\u0131ndan y\u00f6netilen, 976 ortaokul \u00f6\u011frencisinin ve velisinin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir ba\u015fka ara\u015ft\u0131rma ise ebeveynleri, ba\u011f\u0131rmak ya da hakaret etmek gibi \u201csert s\u00f6zl\u00fc disiplin\u201d kullanan ergenlerin, davran\u0131\u015f problemleri ve depresyon belirtileri g\u00f6stermeye daha meyilli olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n
Yine bir ba\u015fka ara\u015ft\u0131rma, \u00e7ocuklara ba\u011f\u0131rman\u0131n onlara vurmaktan daha \u00f6te sonu\u00e7lar\u0131 oldu\u011funu ileri s\u00fcr\u00fcyor. Brown \u00dcniversitesi\u2019nde psikiyatri ve insan davran\u0131\u015f\u0131 yard\u0131mc\u0131 profes\u00f6r\u00fc Stephanie Parade liderli\u011finde y\u00fcr\u00fct\u00fclen ve 15 y\u0131l s\u00fcren \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n sonucuna g\u00f6re ebeveynleri taraf\u0131ndan ba\u011f\u0131rarak disiplin verilen sekiz ya\u015f\u0131ndaki \u00e7ocuklar, 23 ya\u015f\u0131na geldiklerinde sevgilileriyle ya da e\u015fleriyle daha az tatmin edici bir ili\u015fki ya\u015f\u0131yorlar. \u201cBa\u011f\u0131ran ebeveynler \u00e7ocuklar\u0131na kendi duygular\u0131n\u0131 reg\u00fcle etmeyi (d\u00fczenleme, kontrol etme) \u00f6\u011fretme f\u0131rsat\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131r\u0131yor olabilirler\u201d diyor Parade.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re vurmak da daha az tatminkar yeti\u015fkin ili\u015fkileri getirebiliyor. Ancak vurman\u0131n negatif etkileri, ebeveynler \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 di\u011fer zamanlarda \u00f6vd\u00fc\u011f\u00fcnde telafi edilebiliyordu. Ba\u011f\u0131rman\u0131n etkileriyse ebeveynlerin s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 ile silinemiyordu. Ebeveynleri ba\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ocuklar\u0131n \u00f6\u011frendi\u011fi negatif problem \u00e7\u00f6zme taktikleri, yeti\u015fkin olduklar\u0131nda da s\u00fcr\u00fcyordu. 2012 y\u0131l\u0131nda Evlilik ve Aile \u0130ncelemesi\u2019nde yay\u0131nlanan ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re bu \u00e7ocuklar, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n da kendilerine negatif bir \u015fekilde davranaca\u011f\u0131n\u0131 bekleyebiliyor ve kendilerine bilin\u00e7sizce bu beklentiyi kar\u015f\u0131layan e\u015fler se\u00e7iyorlard\u0131.<\/p>\n
Ebeveynlik \u00f6fkesi \u00fczerine yazd\u0131\u011f\u0131 kitapla tan\u0131nan Julie Ann Barnhill ise \u201cBa\u011f\u0131rmak, y\u00fczde 90\u2032\u0131m\u0131z\u0131n en b\u00fcy\u00fck zarar\u0131 verdi\u011fi yerdir\u201d diyor. Barnhill eskiden, \u00e7ocuklar\u0131 hen\u00fcz anaokulundayken haftada 2-3 defa onlara avaz avaz ba\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Barnhill daha sonra dan\u0131\u015fmanl\u0131k alarak \u00f6fkesini kontrol etmeyi ve \u00e7ocuklar\u0131na daha sakin ve daha pozitif yollarla disiplin vermeyi \u00f6\u011freniyor. Bug\u00fcn seminerlerinde ve at\u00f6lyelerinde ebeveynlere bu teknikleri \u00f6\u011fretiyor.<\/p>\n
Ebeveynler bir patlaman\u0131n yakla\u015fmak \u00fczere oldu\u011funun belirtilerini fark edebilir ve kendi tansiyonlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrebilirler. Uyar\u0131 belirtileri \u015funlar\u0131 i\u00e7erebilir: Bo\u011faz ya da g\u00f6\u011f\u00fcste s\u0131k\u0131\u015fma, s\u0131\u011f ya da h\u0131zl\u0131 nefes, di\u015f ya da \u00e7ene s\u0131kma, kendinizle ilgili negatif d\u00fc\u015f\u00fcnceler ya da bunalm\u0131\u015f hissetme. Derin nefesler, ho\u015f bir sahneyi g\u00f6z\u00fcnde canland\u0131rma, 10\u2032a kadar sayma ya da oday\u0131 terk etme yard\u0131mc\u0131 olabilir. Barnhill, \u201cK\u00f6t\u00fc bir g\u00fcn ge\u00e7iriyorum, ama \u00f6fkelenmek sadece her \u015feyi daha da k\u00f6t\u00fcle\u015ftirecek\u201d gibi sakinle\u015ftirici d\u00fc\u015f\u00fcnceleri kafan\u0131zdan ge\u00e7irmenizi \u00f6neriyor.<\/p>\n
\u201cM\u00fckemmel Annelere Son\u201d kitab\u0131n\u0131n yazar\u0131 Jill Savage ise d\u00f6k\u00fclen s\u00fct ya da kaybedilen mont gibi k\u00fc\u00e7\u00fck aksiliklere zaman vermek i\u00e7in g\u00fcnl\u00fck rutinlerinizde bo\u015f zamanlar olu\u015fturman\u0131z\u0131 \u00f6neriyor. \u201cE\u011fer ak\u015fam yeme\u011finden sonra etraf\u0131 toplamak i\u00e7in 20 dakikam varsa, o zaman d\u00f6k\u00fclen s\u00fct\u00fc daha iyi idare edebilirim.\u201d<\/p>\n
C\u00fcmlelere \u201cSen\u201d yerine \u201cBen\u201d ile ba\u015flamay\u0131 \u00f6\u011frenmek de ebeveynlerin bir \u201c\u00f6fke sald\u0131r\u0131s\u0131ndan\u201d bir \u201c\u00f6\u011fretme an\u0131na\u201d ge\u00e7i\u015f yapmalar\u0131n\u0131 sa\u011flayabiliyor. \u201cHo\u015funuza gitmeyen \u015feyi s\u00f6yleyin, sonra da ho\u015flanaca\u011f\u0131n\u0131z \u015feyin ne oldu\u011funu ya da neyi bekledi\u011finizi ekleyin\u201d diyor Savage.<\/p>\n
Leigh Fransen, k\u0131zlar\u0131, 10 ya\u015f\u0131ndaki Alona ve 8 ya\u015f\u0131ndaki Elisha ayn\u0131 hafta i\u00e7inde k\u00f6peklerini iki ak\u015fam yemek yedirmeyi unutunca onlara avaz avaz ba\u011f\u0131rmak istedi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. \u201cBu ger\u00e7ekten b\u00fcy\u00fck bir sorumluluk ve benden s\u00fcrekli yeni hayvanlar evlat edinmemizi istiyorlar\u201d diyor Fransen. \u201cOnlara ba\u011f\u0131ra ba\u011f\u0131ra \u2018K\u00f6pe\u011fi beslemedi\u011finiz i\u00e7in size de ak\u015fam yeme\u011fi yok! Nas\u0131l bir hismi\u015f g\u00f6r\u00fcn bakal\u0131m!\u2019 demek istedim. Ama bu, g\u00f6zya\u015flar\u0131 ve mutsuzluktan ba\u015fka bir \u015fey getirmeyecekti ve muhtemelen ben de s\u00f6z\u00fcmden d\u00f6necektim.\u201d<\/p>\n
Bunun yerine tepkisine \u201cBen\u201d ile ba\u015flad\u0131. \u201cBen k\u00f6pe\u011fin doyurulmam\u0131\u015f oldu\u011funu g\u00f6rmek istemiyorum. \u015euna baksan\u0131za, ne kadar k\u00f6t\u00fc durumda. Kendi yeme\u011finizi yemeden \u00f6nce onu doyurman\u0131z\u0131 bekliyorum.\u201d Daha sonra anneleri, sorumluluk ald\u0131klar\u0131 i\u00e7in \u00e7ocuklar\u0131 \u00f6vd\u00fc ve \u201cK\u00f6pe\u011fimiz zaman\u0131nda ak\u015fam yeme\u011fini yedi\u011fi i\u00e7in \u00e7ok daha mutlu g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor\u201d diyerek onlar\u0131n da bunu g\u00f6rmesini te\u015fvik etti.<\/p>\n
Pek \u00e7ok ebeveyn ger\u00e7ek\u00e7i olmayan beklentileri oldu\u011fu i\u00e7in patlar. Mesela iki ya\u015f\u0131ndaki bir \u00e7ocu\u011fun ebeveynlerinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 zorlamamas\u0131n\u0131 beklemek gibi. \u00c7ocuklar\u0131m\u0131za \u201cYa\u015f\u0131na g\u00f6re davran\u201d deriz ve ger\u00e7ekte de \u00f6yle davran\u0131rlar asl\u0131nda. \u00c7ocuklar\u0131n m\u00fckemmel olmalar\u0131n\u0131 beklememek ebeveynlerin \u00f6fkelerini yat\u0131\u015ft\u0131rabilir. Ayn\u0131 \u015fekilde bir \u00e7ocu\u011fun yapt\u0131\u011f\u0131 hatay\u0131 \u00f6\u011frenmesi i\u00e7in bir f\u0131rsat olarak g\u00f6rmek de.<\/p>\n
Ebeveynler \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler bulmaya dahil ederek bir sinir krizini, \u00f6\u011fretme an\u0131na \u00e7evirebilirler. Bunun i\u00e7in sakin bir an\u0131 beklemek ve \u00e7ocu\u011fun \u00e7i\u011fnedi\u011fi kural\u0131 dile getirmek \u00f6nemli. Sonra da \u00e7ocu\u011fa, bu yanl\u0131\u015f davran\u0131\u015f\u0131n bir daha olmas\u0131n\u0131 nas\u0131l engelleyebilece\u011fi ile ilgili bir se\u00e7enek verebilirsiniz. Bir \u00e7ocu\u011fu \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nermeye davet etmek ona problem \u00e7\u00f6zme becerileri \u00f6\u011fretir.<\/p>\n
Bir ba\u015fka anne \u00f6rne\u011fi daha: 6 ya\u015f\u0131ndaki o\u011flu arabayla gezintiye \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131nda di\u011fer iki \u00e7ocu\u011fun y\u00fckseltici koltuklar\u0131n\u0131 tekmeleyip itince annesi Sarah Weingot bu tekni\u011fi kullanmay\u0131 denedi. Weingot o\u011fluna, bir dahaki sefere bak\u0131c\u0131yla birlikte evde kalmak ile bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bulmak aras\u0131nda bir se\u00e7im \u00f6nerdi. O\u011flan \u201cdaha iyi bir araba al\u201d dan ba\u015flay\u0131p daha rahat koltuklarda s\u0131rayla oturmaya kadar uzun bir liste yapt\u0131. Ve sonuncu fikir i\u015fe yarad\u0131.<\/p>\n
\u00d6z\u00fcr dilemek, bir patlamadan sonra bir ili\u015fkiyi tamir etmeye yard\u0131mc\u0131 olabilir. Yazar Barnhill, k\u0131z\u0131 ergenlik d\u00f6nemindeyken onu yan\u0131na al\u0131p birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce tart\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 bir olay y\u00fcz\u00fcnden \u00f6z\u00fcr diledi. \u201cY\u00fcz\u00fcne do\u011fru sana avaz avaz ba\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131 hat\u0131rl\u0131yorum. Bunun i\u00e7in \u00e7ok \u00f6z\u00fcr dilerim g\u00fczel k\u0131z\u0131m.\u201d<\/p>\n
Bug\u00fcn 25 ya\u015f\u0131nda olan k\u0131z\u0131 ise annesinin \u00e7ocukken kendisine \u00e7ok fazla ba\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Ancak annesinin pi\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n onu a\u011flatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 hala \u00e7ok net hat\u0131rl\u0131yor. \u201cBenim duygular\u0131ma ne kadar \u00f6nem verdi\u011fini g\u00f6stermi\u015fti.\u201d<\/p>\n