\u00c7ekingenlik, \u00f6zellikle d\u0131\u015fad\u00f6n\u00fck ve giri\u015fken olmaya de\u011fer veren k\u00fclt\u00fcrlerde negatif bir \u015fey olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lan ise \u00e7ekingenli\u011fin, \u00e7ocuklar\u0131 kendi \u00e7evrelerinin d\u0131\u015f\u0131ndaki insanlar taraf\u0131ndan y\u00f6netilmekten koruyan bir ba\u011flanma i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fc olmas\u0131d\u0131r. \u00c7ekingenlik genellikle ne \u00f6v\u00fcl\u00fcr, ne de do\u011fan\u0131n tasar\u0131m\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Oysa \u00e7ekingenlik, bir \u00e7ocu\u011fun, ba\u011f kurdu\u011fu en yak\u0131n ki\u015filerin kendi \u00fczerinde en fazla etkiye sahip olmalar\u0131n\u0131 sa\u011flayan do\u011fal bir\u00a0 par\u00e7as\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Utanga\u00e7l\u0131k i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fc 6 ya da 7 ayl\u0131k \u00e7ocukta, e\u011fer geli\u015fimi sa\u011fl\u0131kl\u0131ysa, kendini ilk kez “yabanc\u0131y\u0131” protesto etmek \u015feklinde g\u00f6sterebilir. Bir insandan di\u011ferine kolayl\u0131kla ge\u00e7mek yerine \u00e7ekingen bebek, en sevdi\u011fi insanlara kar\u015f\u0131 net bir tercih ve onlardan ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise daha fazla \u00fcz\u00fcnt\u00fc belirtisi g\u00f6sterir. Ba\u015fkalar\u0131na ba\u011flanma bu \u00e7ocuk i\u00e7in, yak\u0131n olmay\u0131 arad\u0131klar\u0131 ve kendisinden \u00e7ekindikleri \u015feklinde ikili bir d\u00fcnyaya d\u00f6n\u00fc\u015ferek kutupla\u015f\u0131r. Bir ba\u015fka deyi\u015fle \u00e7ekingenlik bir \u00e7ocuktaki eksiklik de\u011fil, bir \u00e7ocu\u011fun kendisinden sorumlu olan insanlar\u0131n yan\u0131nda kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan do\u011fas\u0131n\u0131n stratejik bir hareketidir.<\/p>\n
\u00c7ekingenlik s\u0131kl\u0131kla, sosyal ve ki\u015fileraras\u0131 durumlardan ka\u00e7\u0131nma ya da korku olarak tan\u0131mlanan sosyal anksiyete ile kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Sosyal anksiyeteyle ya\u015fanan korku yo\u011fun ve kroniktir, her yere yay\u0131l\u0131r ve te\u015fhis edilmesi i\u00e7in 6 aydan uzun bir s\u00fcre varolmas\u0131 gerekir. Sosyal anksiyete tan\u0131s\u0131 alan insanlar\u0131n sadece yar\u0131s\u0131 \u00e7ekingen olduklar\u0131n\u0131 iddia eder. Di\u011fer taraftan \u00e7ekingenlik, bireyler aras\u0131nda yo\u011funlu\u011fu de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6steren bir ki\u015filik \u00f6zelli\u011fi olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bir insan \u00e7ekingen olabilir ama bundan rahats\u0131z olmaz.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Neden Baz\u0131 \u00c7ocuklar Di\u011ferlerinden Daha \u00c7ekingen?<\/strong><\/p>\n Ara\u015ft\u0131rmalar utanga\u00e7l\u0131k i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fcn\u00fcn, di\u011ferleriyle k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda baz\u0131 \u00e7ocuklarda daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131n\u0131n genetik bir e\u011filim oldu\u011funu iddia ediyor. Bir Harvard psikolo\u011fu olan Jerome Kagan, 30 y\u0131ll\u0131k ara\u015ft\u0131rman\u0131n ard\u0131ndan bir \u00e7ocu\u011fun 4 ayl\u0131kken d\u00fcnyaya verdi\u011fi tepkilerde miza\u00e7 farkl\u0131l\u0131klar\u0131 oldu\u011funu ke\u015ffetti. \u00c7ocuklar\u0131n yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 15 ila 20’si daha \u00e7ekingen miza\u00e7larla do\u011fuyordu ve daha g\u00fc\u00e7l\u00fc utanga\u00e7 tepkiler vererek \u00e7evrelerine kar\u015f\u0131 daha fazla tepkisel oluyorlard\u0131. Bebekken g\u00fcr\u00fclt\u00fcl\u00fc seslerden daha fazla rahats\u0131z oluyor, daha fazla el ve ayak hareketi yap\u0131yor ve di\u011fer \u00e7ocuklarla k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda daha y\u00fcksek bir nab\u0131z h\u0131z\u0131 g\u00f6steriyorlard\u0131. \u0130ki ya\u015f\u0131na geldiklerinde bu \u00e7ocuklar oyun alanlar\u0131na bir yabanc\u0131 girdi\u011finde bir ebeveyninin baca\u011f\u0131n\u0131n arkas\u0131na saklanmaya daha meyilli oluyorlard\u0131. Yedi ya\u015f\u0131na geldiklerinde ise tek ba\u015f\u0131na oyun oynama e\u011filimi g\u00f6steriyorlard\u0131. Bu \u00e7ocuklar ebeveynleri ve \u00f6\u011fretmenleri taraf\u0131ndan utanga\u00e7 ve \u00e7ekingen olarak etiketleniyordu. Ancak sadece d\u00f6rtte biri yeti\u015fkinli\u011finde de \u00e7ekingenlikle ili\u015fkili \u00f6zellikler g\u00f6steriyordu.<\/p>\n Bu ara\u015ft\u0131rma, iki \u00e7ok \u00e7ekingen \u00e7ocuk yeti\u015ftiren bir ebeveyn olarak benim ya\u015fad\u0131klar\u0131mla \u00e7ok benze\u015fiyordu. \u00c7ocuklar\u0131m 4 ve 2 ya\u015f\u0131na geldiklerinde, bir manavdan al\u0131\u015fveri\u015f yap\u0131yordum ve o s\u0131rada ya\u015fl\u0131 bir kad\u0131n gayet arkada\u015f\u00e7a bir \u015fekilde yan\u0131m\u0131za geldi ve onlara g\u00fcl\u00fcmsedi. Ard\u0131ndan \u00e7ocuklar\u0131ma isimlerini sordu, ne kadar sevimli ve tatl\u0131 olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. B\u00fcy\u00fck olan hemen dilini \u00e7\u0131kar\u0131rken, k\u00fc\u00e7\u00fck olan \u00e7\u0131\u011fl\u0131k att\u0131 ve bu arada ikisi de bacaklar\u0131m\u0131n arkas\u0131na saklanmak i\u00e7in ko\u015fturdular. Kad\u0131n afallam\u0131\u015f bir \u015fekilde bana bakt\u0131 ve “Ama bu hi\u00e7 de ho\u015f de\u011fil!” dedi. Bense bir taraftan \u00e7ocuklar\u0131m\u0131 rahatlatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, “Utanga\u00e7t\u0131rlar ve yabanc\u0131lara cevap vermezler” dedim. Daha sonra bu olay \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcmde, bir par\u00e7am hala ke\u015fke \u015f\u00f6yle deseydim diyor bana: “\u00c7ocuklar, kendi ba\u011fl\u0131l\u0131k hisettikleri \u00e7evreden olmayan ve en yak\u0131n ba\u011flar\u0131 taraf\u0131ndan onaylanmam\u0131\u015f insanlardan \u00e7ekinme do\u011fal i\u00e7g\u00fcd\u00fcleriyle gelirler d\u00fcnyaya. \u00c7ekingen \u00e7ocuklarda yanl\u0131\u015f bir durum yoktur, ama toplum \u00e7ocuklar\u0131n giri\u015fken, konu\u015fkan ve tan\u0131mad\u0131klar\u0131 insanlara kar\u015f\u0131 cana yak\u0131n olmalar\u0131n\u0131 bekler.”<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00c7ekingenli\u011fin Do\u011fal Bir \u00c7\u00f6z\u00fcm\u00fc Var Y\u0131llar boyunca pek \u00e7ok veli toplant\u0131s\u0131nda bana \u00e7ocuklar\u0131m\u0131n s\u0131n\u0131fta \u00e7ok sessiz ya da \u00e7ekingen olduklar\u0131 s\u00f6ylendi. \u00d6\u011fretmenler genellikle \u00e7ocuklar\u0131mdan daha \u00e7ok konu\u015fmalar\u0131n\u0131 ve sorulara cevap vermek i\u00e7in ellerini kald\u0131rmalar\u0131n\u0131 istememi \u00f6nerdi. \u00c7o\u011funlukla \u00e7ekingenli\u011fin (sanki bir problemmi\u015f gibi) \u00e7aresinin, akranlar\u0131yla daha fazla oyun oynamalar\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylendi bana.<\/p>\n G\u00fc\u00e7l\u00fc \u00e7ekingenlik duygular\u0131 olan \u00e7ocuklar\u0131n ebeveynleri, kendi \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 ayn\u0131 ya\u015ftaki daha giri\u015fken \u00e7ocuklarla k\u0131yaslayabilirler. \u00c7ekingen bir \u00e7ocuk daha az sosyal ve yeni durumlar i\u00e7inde daha kayg\u0131l\u0131 g\u00f6r\u00fclebilir. Geride durmay\u0131 ve ortam\u0131 g\u00f6zlemlemeyi, tehdit alt\u0131nda ya da bunalm\u0131\u015f hissettiklerinde ise kendilerini geri \u00e7ekmeyi tercih edebilirler. Utanga\u00e7 \u00e7ocuklar\u0131n ebeveynlerinin \u00e7o\u011fu, her yeni e\u011fitim y\u0131l\u0131nda ayr\u0131l\u0131k kayg\u0131s\u0131yla m\u00fccadele ederken \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n daha fazla etkile\u015fime girmesini ve daha az korku duymas\u0131n\u0131 dilediklerini anlat\u0131r bana. Tahmin edebilece\u011finiz gibi \u00e7ekingen \u00e7ocuklar\u0131n ebeveynleri, kendi \u00e7ekingenliklerinin “ac\u0131s\u0131n\u0131” hat\u0131rlar ve ayn\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n da ya\u015famamas\u0131n\u0131 dilerler.<\/p>\n \u0130yi haber ise \u00e7ekingenli\u011fin do\u011fal bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fcn olmas\u0131. Kagan’\u0131n iddia etti\u011fi gibi biyoloji kader de\u011fildir. Baz\u0131 \u00e7ocuklar utanga\u00e7l\u0131\u011fa daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir genetik e\u011filim g\u00f6sterse de, b\u00fcy\u00fcyerek bundan \u00e7\u0131kman\u0131n yolu ayr\u0131, sosyal ve uyumlu bir insan olarak sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir geli\u015fim g\u00f6stermektir. Ger\u00e7ek \u015fu ki utanga\u00e7l\u0131k i\u00e7g\u00fcd\u00fcleri bizi asla terk etmez, sadece daha fazla \u00e7aba g\u00f6stermemizi gerektirir.<\/p>\n \u00c7\u00f6z\u00fcm,\u00a0bir \u00e7ocu\u011fa sa\u011fl\u0131kl\u0131 b\u00fcy\u00fcmenin ko\u015fullar\u0131n\u0131n yarat\u0131lmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131r.<\/span><\/span> Bu da yeti\u015fkinlerle kurulan derin ba\u011flar\u0131 ve oyun oynama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc gerektirir. Dinlenme ve oynaman\u0131n bir birle\u015fimi, \u00e7ocukta kendi olmas\u0131 ve kendini d\u00fcnyaya ifade etmesi i\u00e7in i\u00e7sel bir g\u00fc\u00e7 yarat\u0131r. Yakla\u015f\u0131k 9 ve 10 ya\u015flar\u0131na geldi\u011finde, \u00e7ekingen \u00e7ocuk adeta bir s\u0131\u00e7rama ya\u015far ve daha macerac\u0131 olmaya ba\u015flar. Fikirleri, ama\u00e7lar\u0131, niyetleri, ilgileri, tercihleri ve arzular\u0131 ne kadar fazla geli\u015firse, bunlar\u0131n rehberli\u011finde d\u00fcnyaya ad\u0131m atma arzusu daha fazla olur.<\/p>\n D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0131n\u0131f\u0131n sonunda k\u0131zlar\u0131mdan biri, kimseyi tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 ve bir oyunun ve onu \u00fcretmenin par\u00e7as\u0131 olmay\u0131 i\u00e7eren iki haftal\u0131k tam zamanl\u0131 bir yaz kamp\u0131na gitmek istedi\u011fini s\u00f6yledi. \u0130ki haftan\u0131n sonunda karanl\u0131k bir salonda oturdum ve sahnede onun \u015fark\u0131 s\u00f6yleyip dans etmesini izledim. Hayat doluydu. 18 ayl\u0131kken durup kendisine bakt\u0131klar\u0131 i\u00e7in yabanc\u0131lara \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar atan ayn\u0131 \u00e7ocuk, \u015fimdi 200’den fazla yabanc\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde g\u00fcl\u00fcms\u00fcyor ve sevin\u00e7ten parl\u0131yordu. Ben g\u00f6zya\u015flar\u0131na bo\u011fulurken k\u0131z\u0131m o g\u00fcn bana biraz daha uzun boylu, daha \u00f6zg\u00fcvenli ve daha geli\u015fmi\u015f g\u00f6r\u00fcnd\u00fc sanki. Konfor alan\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmaya cesaret etmenin onca \u00e7abaya de\u011fdi\u011fini kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00c7ekingen \u00c7ocu\u011fu Nas\u0131l Destekleyebiliriz? Bir \u00e7ocuk utanga\u00e7l\u0131k i\u00e7g\u00fcd\u00fcleriyle davrand\u0131\u011f\u0131nda, hayat\u0131ndaki yeti\u015fkinlerin bunun kayna\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeleri i\u00e7in bir ipucu sunar asl\u0131nda. Beraber olmalar\u0131 i\u00e7in b\u0131rak\u0131ld\u0131klar\u0131 insanlara ba\u011fl\u0131lar m\u0131? Bu insanlar\u0131 ba\u011flanma \u00e7emberlerinin bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyorlar m\u0131? \u00c7ekingenlik i\u00e7g\u00fcd\u00fcleri asl\u0131nda her \u00e7ocukta mevcuttur. Utand\u0131klar\u0131nda her \u00e7ocu\u011fun ihtiyac\u0131 olan \u015fey, bunu anlamland\u0131ran ve a\u015fa\u011f\u0131daki y\u00f6ntemleri dikkate alan bir yeti\u015fkindir.<\/p>\n 1. Utand\u0131rmayan yakla\u015f\u0131m \u2013<\/strong> Daha giri\u015fken ve me\u015fgul olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kendisinde bir sorun oldu\u011funu hisseden bir \u00e7ocuk, utanma duygusu geli\u015ftirebilir. Utand\u0131rmayan bir yakla\u015f\u0131m, \u00e7ocu\u011fun yeni \u00e7evresine \u0131s\u0131nmas\u0131 ve i\u00e7ine yerle\u015fmesi i\u00e7in ona zaman vermeyi gerektirebilir. Bu onlar\u0131 zorlamak de\u011fil, haz\u0131r olduklar\u0131nda ad\u0131mlar atmalar\u0131n\u0131 desteklemek anlam\u0131na gelir. \u00c7ocuklar\u0131m k\u00fc\u00e7\u00fckken kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z do\u011fum g\u00fcn\u00fc partilerinin neredeyse hepsinde, partiye kat\u0131lan di\u011fer ki\u015filerle ileti\u015fim kuracak kadar rahat hissetmek i\u00e7in bir s\u00fcre dizimde oturma ihtiyac\u0131 duydular.<\/p>\n 2. B\u0131rak\u0131n oynas\u0131nlar \u2013<\/strong> Benlik ne kadar geli\u015firse, ki\u015finin kendini ifade etme ve \u00e7ekinme i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fcn\u00fc zorlama g\u00fcc\u00fc de o kadar artar. Bireysellik, bir \u00e7ocu\u011fun \u00f6zg\u00fcrce ke\u015ffetti\u011fi, ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve kendi yank\u0131lar\u0131n\u0131 etraf\u0131ndaki d\u00fcnyada duydu\u011fu oyunda harcanan uzun saatlerde geli\u015fir. Oyun oynamak i\u00e7in \u00e7ocuklar yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f faaliyetlerden, derslerden ve y\u00f6nergelerden, onlar\u0131 e\u011flendiren ya da bilgilendiren ara\u00e7lardan ve performans g\u00f6sterme ya da \u00e7\u0131kt\u0131lar \u00fcretme bask\u0131s\u0131ndan \u00f6zg\u00fcr alanlara ihtiya\u00e7 duyarlar. \u00c7ocuklar ili\u015fki kurma ve yak\u0131nla\u015fma a\u00e7l\u0131klar\u0131n\u0131 doyurmak i\u00e7in ve hayatlar\u0131ndaki yeti\u015fkinlerin onlara bakacaklar\u0131n\u0131 bildiklerinde oyun oynamakta \u00f6zg\u00fcrlerdir. Ayr\u0131ca yeti\u015fkinler \u00e7ekingen \u00e7ocu\u011fu konu\u015fturma ve g\u00f6rd\u00fckleri d\u00fcnya hakk\u0131nda onlara geri bildirimde bulunmalar\u0131n\u0131 sa\u011flama sabr\u0131 g\u00f6sterirlerse \u00e7ok faydal\u0131 olacakt\u0131r. \u00c7ekingen \u00e7ocuk, daha konu\u015fkan \u00e7ocu\u011fun yeti\u015fkin dikkatini toplamas\u0131 ile fazlas\u0131yla s\u0131k g\u00f6z ard\u0131 edilir. Zengin i\u00e7sel d\u00fcnyalar\u0131 olan sessiz \u00e7ocuklar\u0131 da fark etmek ve onlara ilgi g\u00f6stermek i\u00e7in zaman yaratmak, ayr\u0131 varl\u0131klar olarak bireyselle\u015fmelerini destekler.<\/p>\n 3. Yak\u0131n \u00c7evrelerindeki Yeti\u015fkinlerle Aralar\u0131n\u0131 Yap\u0131n<\/strong> \u2013 Aras\u0131n\u0131 yapmak ya da \u00e7\u00f6p\u00e7atanl\u0131k, bir \u00e7ocu\u011fu kendisine bakabilecek yeti\u015fkinlerle tan\u0131\u015ft\u0131rmaya yarayan bir ba\u011flanma rit\u00fcelidir. Ebeveynler \u00e7ocuklar\u0131 ile b\u00fcy\u00fckanne ve b\u00fcy\u00fckbabalar, teyzeler ve amcalar, \u00f6\u011fretmenler, ko\u00e7lar hatta di\u015f\u00e7iler ve doktorlar aras\u0131ndaki ili\u015fkileri geli\u015ftirmede liderlik etmelidirler. Di\u015f\u00e7i k\u0131z\u0131ma a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7mas\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011finde doktor sert bak\u0131\u015flar, b\u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f dudaklar ve kenetlenmi\u015f kollardan olu\u015fan bir reddetme eylemiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. Di\u015f\u00e7inin, Annenin sevdi\u011fi biri oldu\u011funu ve di\u015fine iyi bakmas\u0131 i\u00e7in ondan yard\u0131m istedi\u011fimi s\u00f6yledim k\u0131z\u0131ma. Sonra da doktorun di\u015fini temiz yapmas\u0131 i\u00e7in a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7mas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledim ve o da teredd\u00fct bile etse s\u00f6yledi\u011fimi yapt\u0131. \u00c7ocuklar, etraflar\u0131nda kendilerine iyi bakma amac\u0131yla olu\u015fturulmu\u015f g\u00f6r\u00fcnmez bir yeti\u015fkin “anayap\u0131s\u0131” oldu\u011funu hissetmeye ihtiya\u00e7 duyarlar. Ancak bu \u00e7evreyi yaratmada liderlik etmesi gerekenler ebeveynlerdir.<\/p>\n \u00c7ekingenlik genellikle, \u00e7ocu\u011fu, kendisine bakan insanlara ba\u011fl\u0131 tutan do\u011fal bir stratejik hareket olarak de\u011fil, bir eksiklik olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ba\u015fkalar\u0131ndan \u00e7ekinme i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fc bizi hi\u00e7 b\u0131rakmazken, sa\u011fl\u0131kl\u0131 b\u00fcy\u00fcme ve geli\u015fimle birlikte bu konuda hissetti\u011fimiz \u00e7eli\u015fki, asl\u0131nda kendimizi daha iyi ifade edebilmemizi sa\u011flayan g\u00fc\u00e7 olur. E\u011fer \u00e7ocuklar\u0131m\u0131za \u00e7ekingenlikleri konusunda ger\u00e7ekten yard\u0131m etmek istiyorsak, onlar\u0131 do\u011fal olan bir \u015fey konusunda utand\u0131rmamakla ba\u015flayabiliriz. E\u011fer sab\u0131rl\u0131 olur ve iyi b\u00fcy\u00fcmenin gerekli \u015fartlar\u0131n\u0131 desteklersek, do\u011fan\u0131n mutlaka bir cevab\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n
<\/strong><\/p>\n
<\/strong><\/p>\n