On iki duyuyu daha yak\u0131ndan incelemeye devam ediyoruz. Bu b\u00f6l\u00fcmde duygular\u0131n duyusu olarak da kabul edilen d\u00f6rt orta duyuya yak\u0131ndan bakaca\u011f\u0131z. D\u0131\u015f d\u00fcnyaya y\u00f6nelik olan bu d\u00f6rt duyuyla yap\u0131lan g\u00f6zlemler duygular\u0131 harekete ge\u00e7irir.<\/p>\n
Koku Duyusu<\/strong><\/p>\n Her \u015feyi burnunuzla koklars\u0131n\u0131z. Her nefes ald\u0131\u011f\u0131n\u0131zda yeni koku par\u00e7ac\u0131klar\u0131 burun mukozas\u0131na hafif\u00e7e dokunup ge\u00e7erek burnunuzun derinlerine gider. Burun mukozas\u0131 k\u0131sa bir sinirle do\u011frudan beyninize ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu y\u00fczden kokular\u0131 neredeyse an\u0131nda al\u0131rs\u0131n\u0131z. Nefesinizi tutmadan kokular\u0131 engelleyemezsiniz, zaten bunu da uzun s\u00fcre yapamazs\u0131n\u0131z. Bir kokuya uzun s\u00fcre maruz kald\u0131ysan\u0131z, onu art\u0131k fark etmedi\u011finiz gibi kokunun kademe kademe g\u00fc\u00e7lenmesini de fark edemezsiniz. Ancak ondan bir s\u00fcreli\u011fine uzakla\u015f\u0131r ve tekrar ona geri d\u00f6nerseniz fark edersiniz.<\/p>\n Nefes al\u0131p vermeye devam etmek zorunda oldu\u011funuz i\u00e7in kokular\u0131 alg\u0131lamadan duramazs\u0131n\u0131z. Kokuyu an\u0131nda alg\u0131lar ve g\u00fczel ya da \u00e7irkin, \u00e7ekici ya da itici diye s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131rs\u0131n\u0131z. Koku, yarg\u0131lar\u0131n\u0131z\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde etkiler. Hatta koku alg\u0131n\u0131z, iyi ve k\u00f6t\u00fc aras\u0131ndaki fark\u0131 ay\u0131rman\u0131z\u0131 bile sa\u011flar.<\/p>\n \u0130nsanlar g\u00fclden papatyaya, attan ine\u011fe, s\u00fctten \u015faraba ve kolaya, ah\u015faptan asfalt ya da ta\u015fa kadar yakla\u015f\u0131k 2000 kokuyu ay\u0131rt edebilir. I\u015f\u0131l \u0131\u015f\u0131l bir bahar g\u00fcn\u00fcn\u00fcn kokusunu ya da kavurucu bir yaz \u00f6\u011fleden sonras\u0131n\u0131n kokusunu bile tan\u0131yabilirsiniz. Ayr\u0131ca birinin ruh halinin de kokusunu al\u0131rs\u0131n\u0131z: Korkan biri, huzurlu birisinden farkl\u0131 koku par\u00e7ac\u0131klar\u0131 salar. T\u00fcm bu kokulara tepki verirsiniz, genellikle de bunun bilincinde olmadan.<\/p>\n Koku alg\u0131s\u0131 tat ya da ses gibi alg\u0131lardan farkl\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc kokular\u0131 kategorize etmek ve tan\u0131mlamak zordur. Kokular genellikle ili\u015fkilendirilerek tan\u0131mlan\u0131r: g\u00fcl kokusu, yabanmersini, taze meyve ya da benzin kokusu gibi. Ya da insanlar \u015f\u00f6yle der: Bu bana marul kokusunu hat\u0131rlat\u0131yor ya da eski bir ayakkab\u0131 ya da anneannemin evinin kokusunu hat\u0131rlat\u0131yor.<\/p>\n Kokular hat\u0131ralar\u0131 aniden ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde geri getirebilir. Sokakta y\u00fcr\u00fcrken aniden tan\u0131d\u0131k bir koku sizi ge\u00e7mi\u015fe ve daha \u00f6nce bu kokuyu koklad\u0131\u011f\u0131n\u0131z ana geri g\u00f6t\u00fcrebilir. Bir anl\u0131\u011f\u0131na eski an\u0131lara dal\u0131p gidersiniz. Bu genellikle kokuyu alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131n bilin\u00e7li olarak fark\u0131na varmadan ger\u00e7ekle\u015fir. Bu \u015fekilde kokular sizi di\u011fer alg\u0131lardan \u00e7ok daha g\u00fc\u00e7l\u00fc etkiler.<\/p>\n Tat Duyusu<\/strong><\/p>\n Dil tat alma organ\u0131d\u0131r. Bir \u015feyin tad\u0131na bakmak i\u00e7in onu a\u011fz\u0131n\u0131za koymal\u0131s\u0131n\u0131z. Buna ek olarak maddenin suda ya da t\u00fck\u00fcr\u00fckte \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gerekir, \u00e7\u00fcnk\u00fc sadece s\u0131v\u0131lar\u0131n ya da \u00e7\u00f6z\u00fcnebilir kat\u0131 maddelerin tad\u0131n\u0131 alabilirsiniz. \u00c7ocuklar en b\u00fcy\u00fck zorlu\u011fu, ac\u0131 yiyecekleri sevmeyi \u00f6\u011frenme konusunda ya\u015farlar \u00e7\u00fcnk\u00fc ac\u0131, en h\u0131zl\u0131 k\u00f6t\u00fc tatt\u0131r. Yeti\u015fkinler olarak bile sadece biraz ac\u0131ya tahamm\u00fcl edebiliriz. Ek\u015fi \u015feyler genellikle ferahlat\u0131c\u0131 olarak alg\u0131lan\u0131r. Beyaz tuzun kendisi \u00e7ok nadir alg\u0131lan\u0131r ama b\u00fct\u00fcn tatlar\u0131 hissettirir. Yiyeceklerle ilgili yarg\u0131lar\u0131m\u0131z ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 olup olmad\u0131klar\u0131 biraz da tatlar\u0131yla belirlenir.<\/p>\n G\u00f6rme Duyusu<\/strong><\/p>\n G\u00f6zleriniz en \u00f6nemli duyu organlar\u0131n\u0131zd\u0131r. \u201cG\u00f6rme\u201d genellikle \u201cg\u00f6zlemleme\u201d ya da \u201canlama\u201d ile e\u015f anlaml\u0131 kullan\u0131l\u0131r. Asl\u0131nda g\u00f6zleriniz sadece renkleri ve \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 ve karanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcr. \u015eekilleri, hareketi ve orant\u0131lar\u0131, g\u00f6zleriniz hareket etti\u011fi i\u00e7in ve hareket ve denge duyular\u0131n\u0131zla birlikte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in g\u00f6rebilirsiniz.<\/p>\n G\u00f6rsel uyaranlar\u0131 engellemek kokulardan ya da tatlardan daha kolayd\u0131r. Sizinle ve g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz \u015fey aras\u0131nda bir mesafe vard\u0131r ve b\u00f6ylece daha bilin\u00e7li g\u00f6zlemlersiniz. T\u00fcm duyular\u0131n\u0131z aras\u0131nda fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n\u0131za en fazla katk\u0131 sa\u011flayan g\u00f6rme duyunuzdur. Bilin\u00e7li d\u00fc\u015f\u00fcnceye sahip bir canl\u0131s\u0131n\u0131z ve bu da karma\u015f\u0131k bir \u015fekilde g\u00f6rme eylemiyle ili\u015fkilidir. Bu ayn\u0131 zamanda, \u00f6rne\u011fin koklad\u0131\u011f\u0131n\u0131z de\u011fil g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz hakk\u0131nda daha kolay yan\u0131labilece\u011finiz anlam\u0131na geliyor. Bazen g\u00f6rd\u00fcklerinizi d\u00fc\u015f\u00fcnceleriniz belirler.<\/p>\n G\u00f6rme duyusu bilimsel g\u00f6zlemin en pop\u00fcler duyusudur. Her \u015fey g\u00f6rsel olarak ifade edilir, genellikle de numaralarla, \u00e7\u00fcnk\u00fc g\u00f6zlerin tat ve koku gibi “daha ilkel” duyulardan daha g\u00fcvenilir oldu\u011fu varsay\u0131l\u0131r. G\u00f6zlerin objektif oldu\u011fu kabul edilir.<\/p>\n \u00c7o\u011fu insan yakla\u015f\u0131k 150 renk g\u00f6r\u00fcr. Ancak baz\u0131lar\u0131 daha da fazlas\u0131n\u0131 g\u00f6rebilir. Ye\u015fil renkteki en ince farkl\u0131l\u0131klar\u0131 bile alg\u0131layabiliriz. Renkler ruh halinizi etkileyebilir. K\u0131rm\u0131z\u0131 insanlar\u0131 aktif yapar. Canl\u0131 olmak ve yerinde duramamak gibi alg\u0131lan\u0131r ve g\u00fcc\u00fc ve enerjiyi art\u0131r\u0131r. Turuncu insanlar\u0131 heyecanland\u0131r\u0131rken, sar\u0131 \u0131\u015f\u0131k sa\u00e7ar ve ne\u015fe duygusu verir. Mavi sakin bir renktir ve d\u00fc\u015f\u00fcnceyi harekete ge\u00e7irir. Ye\u015fil dinlendirici ve dengelidir. Beyaz ruhu yans\u0131t\u0131r, bize bir safl\u0131k duygusu verir ve masumiyeti sembolize eder. Di\u011fer taraftan siyah insano\u011flunun ac\u0131s\u0131n\u0131 hat\u0131rlat\u0131r.<\/p>\n Renklerin ruh hali \u00fczerindeki etkisi \u00e7e\u015fitli bilimsel deneylerle g\u00f6sterilmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin yap\u0131lan bir deneyde kat\u0131l\u0131mc\u0131lar deneyin amac\u0131n\u0131n ne oldu\u011funu bilmiyordu. Grubun yar\u0131s\u0131ndan k\u0131rm\u0131z\u0131 boyayla belli bir resim \u00e7izmeleri istenirken, di\u011fer yar\u0131s\u0131na ayn\u0131 resmi maviye boyamalar\u0131 s\u00f6ylendi. On be\u015f dakikal\u0131k boyamadan sonra k\u0131rm\u0131z\u0131 boya kullananlar, mavi boya kullanan gruba g\u00f6re daha g\u00fcr\u00fclt\u00fcl\u00fc ve hareketliydi.<\/p>\n Is\u0131 Duyusu<\/strong><\/p>\n Is\u0131 duyunuzu nesnelerin ya da etraf\u0131n\u0131z\u0131n ne kadar s\u0131cak ya da so\u011fuk oldu\u011funu g\u00f6zlemlemek i\u00e7in kullan\u0131rs\u0131n\u0131z. Is\u0131 duyusu, ciltte yer alan, s\u0131cak ve so\u011fuk i\u00e7in farkl\u0131 duyusal resept\u00f6rlerden olu\u015fur. So\u011fuk i\u00e7in s\u0131caktan daha fazla resept\u00f6r vard\u0131r. Dokunma duyusunda oldu\u011fu gibi derinizin her b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u0131s\u0131y\u0131 hisseder. Ancak yine de bir fark vard\u0131r. Bir \u015fey size dokundu\u011funda bedeninizin hangi b\u00f6l\u00fcm\u00fcne dokunuldu\u011funu hissedersiniz. Is\u0131 duyusu ise kendi \u0131s\u0131n\u0131zla ve so\u011fuklu\u011fa ya da s\u0131cakl\u0131\u011fa maruz kalan v\u00fccut y\u00fczey alan\u0131 ile ili\u015fkili olarak alg\u0131lan\u0131r. E\u011fer parma\u011f\u0131n\u0131z\u0131 bir kova suyun i\u00e7ine ve sonra 3 derece daha s\u0131cak olan ba\u015fka bir suya sokarsan\u0131z, aradaki fark\u0131 zar zor hissedersiniz. E\u011fer kovalara elinizi sokarsan\u0131z biraz fark hissedersiniz. E\u011fer b\u00fct\u00fcn kolunuzu dald\u0131r\u0131rsan\u0131z aradaki \u0131s\u0131 fark\u0131n\u0131 \u00e7ok daha fazla hissedersiniz.<\/p>\n S\u0131cakl\u0131k ve so\u011fuk bedeninize cildinizden girer. Cildinizin geni\u015f bir b\u00f6lgesini s\u0131ca\u011fa maruz b\u0131rak\u0131rsan\u0131z, bedeninize daha fazla s\u0131cakl\u0131k girer ve kendinizi, cildinizin sadece k\u00fc\u00e7\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc s\u0131ca\u011fa maruz b\u0131rakman\u0131zdan daha s\u0131cak hissedersiniz. Dokunma duyunuz sayesinde bir \u015feyin bedeninizin d\u0131\u015f\u0131nda oldu\u011funu bilirsiniz. Bedeninizin d\u0131\u015f\u0131ndaki bir \u0131s\u0131y\u0131 alg\u0131larken ise so\u011fuk ya da s\u0131cak i\u00e7inize n\u00fcfuz eder. Is\u0131 duyunuz kendi v\u00fccut \u0131s\u0131n\u0131zla yak\u0131ndan ilgilidir. Di\u011fer bir deyi\u015fle kesin \u0131s\u0131lar\u0131 de\u011fil, kendi \u0131s\u0131n\u0131za g\u00f6re olan \u0131s\u0131lar\u0131 \u00f6l\u00e7ersiniz.<\/p>\n Is\u0131 ruh halinizi di\u011fer duyulardan daha g\u00fc\u00e7l\u00fc etkiler. Bunun bir sebebi, bu duyunun t\u00fcm bedeninizi kaplamas\u0131d\u0131r. Bir ba\u015fka sebebi ise s\u0131cak ya da so\u011fu\u011fun b\u00fct\u00fcn v\u00fccudunuzu rahat ya da rahats\u0131z hissetirmesidir. So\u011fuk sizi \u00fc\u015f\u00fct\u00fcr ve \u015fiddetli so\u011fuk uyu\u015fturabilir ve hatta fel\u00e7 edebilir. S\u0131cakl\u0131k co\u015fkulu hissettirebilir ancak a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131cak hissizli\u011fe sebep olabilir. Sadece orta derecede \u0131s\u0131lar ruh halinizi etkilemez.<\/p>\n
\nTatla ilgili g\u00f6zlemler iki bile\u015fenden olu\u015fur; bir \u015feyin ger\u00e7ek tad\u0131 ve kokusu. Bir \u015fey a\u011fz\u0131n\u0131zdayken, kokusu da burnunuza girer. A\u011fz\u0131n\u0131za bir \u015fey koydu\u011funuzda,\u00a0 yeni koku par\u00e7ac\u0131klar\u0131 sal\u0131nd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kokusu de\u011fi\u015febilir. Tatlar d\u00f6rt olas\u0131l\u0131kla s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r: Tatl\u0131, tuzlu, ek\u015fi ve ac\u0131. E\u011fer burnunuzu kapat\u0131r ve a\u011fz\u0131n\u0131za bir \u015fey koyarsan\u0131z, sadece bu d\u00f6rt tad\u0131 ay\u0131rt edebilirsiniz. Koklamayla ilgili g\u00f6zlem yapamazs\u0131n\u0131z. Koklayamazsan\u0131z \u00f6rne\u011fin t\u00fcm re\u00e7ellerin tad\u0131 size ayn\u0131 gelir: \u015fekerli ve tatl\u0131.<\/p>\n