Waldorf e\u011fitiminin kurucusu Rudolph Steiner insan geli\u015fimi \u00fczerine faydal\u0131 bir mercek tutmay\u0131 ba\u015fard\u0131. Biz e\u011fitimciler onun sayesinde art\u0131k be\u015f geleneksel duyudan daha fazlas\u0131na (tam 12 duyuya!) sahip oldu\u011fumuz bir \u00e7er\u00e7evede \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Birinin, insanlarda bilimin genellikle tarif etti\u011fi gibi be\u015f duyusu de\u011fil de on iki duyusu oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fini duydu\u011funuzda \u00f6nce biraz kafan\u0131z kar\u0131\u015fabilir. Ancak ilk kez 90 y\u0131l \u00f6nce Rudolf Steiner taraf\u0131ndan tan\u0131mlanan on iki duyu yakla\u015f\u0131m\u0131 asl\u0131nda pek \u00e7ok y\u00f6nden 1990’larda Harvard profes\u00f6rlerinden Howard Gardner taraf\u0131ndan pop\u00fcler bir hale getirilen “\u00c7oklu Zeka” e\u011fitim kuram\u0131na benzer.<\/p>\n
12 duyu, ebeveynlerin ve \u00f6\u011fretmenlerin \u00e7ocuklar\u0131n sa\u011fl\u0131kla b\u00fcy\u00fcmelerine nas\u0131l katk\u0131da bulunabileceklerine yeni bir \u0131\u015f\u0131k tutacak bir resim sunar bize.<\/p>\n
Duyular\u0131n\u0131z\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar \u00e7o\u011funu kullanman\u0131z ve geli\u015ftirmeniz \u00f6nemli \u00e7\u00fcnk\u00fc her duyu duyusal ger\u00e7ekli\u011fin ba\u015fka bir y\u00f6n\u00fcn\u00fc ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r. Duyusal\u00a0 alg\u0131 ayn\u0131 zamanda kendinizle, \u00e7evrenizle ve etraf\u0131n\u0131zdaki di\u011fer insanlarla olan ili\u015fkinizin temelini olu\u015fturur. E\u011fer iyi g\u00f6zlemlemeyi \u00f6\u011frenmek istiyorsan\u0131z, duyular\u0131n\u0131z\u0131 kapsaml\u0131 ve d\u00fczenli bir \u015fekilde kullanmal\u0131s\u0131n\u0131z.<\/p>\n
Duyusal alg\u0131 ile sa\u011fl\u0131k ve ya\u015fam g\u00fcc\u00fc aras\u0131nda bir ili\u015fki vard\u0131r. E\u011fer yo\u011fun ve alg\u0131lar\u0131n\u0131z a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde g\u00f6zlemlerseniz, ya\u015fam g\u00fcc\u00fcn\u00fcz ve canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131z artar. Ayn\u0131 zamanda ne kadar sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve canl\u0131 olursan\u0131z, g\u00f6zlemleriniz o kadar yo\u011fun ve alg\u0131sal olur.<\/p>\n
Steiner’in on iki duyusu \u00fc\u00e7 kategoriye ayr\u0131labilir. Steiner duyular\u0131 \u015fu \u00fc\u00e7 \u015feyin alg\u0131s\u0131na g\u00f6re ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131r:<\/p>\n
\u2981\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Bedeniniz: dokunma, ya\u015fam, hareket ve denge duyusu
\n\u2981\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 D\u0131\u015f d\u00fcnya: koku, tat, g\u00f6rme, s\u0131cakl\u0131k
\n\u2981\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Maddi olmayan, spirit\u00fcel d\u00fcnya: duymak, konu\u015fma, d\u00fc\u015f\u00fcnce, ego<\/p>\n
\u0130rade, duygu, d\u00fc\u015f\u00fcnce<\/strong><\/p>\n \u2981\u00a0\u00a0 \u00a0\u0130lk d\u00f6rt duyuya yani alt duyulara fiziksel duyular ya da iradenin duyular\u0131 denir \u00e7\u00fcnk\u00fc ki\u015finin kendi bedenini alg\u0131lamas\u0131 i\u00e7in kullan\u0131l\u0131rlar. Dokunma Duyusu<\/strong><\/p>\n Dokunma Duyusu, “benim sona erdi\u011fim ve d\u0131\u015f d\u00fcnyan\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 yer”e dair i\u00e7sel duyudur.\u00a0 Geli\u015fimi, do\u011fum olay\u0131n\u0131n kendisiyle ba\u015flar. Herhangi bir d\u0131\u015fsal objeye dokunmak ki\u015finin i\u00e7sel durumunu de\u011fi\u015ftirir.<\/p>\n Dokunma duyusu, bedeninizin en b\u00fcy\u00fck duyusal sistemini olu\u015fturan cildinizdeki \u00e7ok iyi bir resept\u00f6r a\u011f\u0131ndan olu\u015fur. \u00c7ok fazla duyusal sinirler oldu\u011fu i\u00e7in en hafif bir dokunmay\u0131 bile hissedebilirsiniz. Cilt bedeninizin kalkan\u0131d\u0131r ve dokunmak kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131z\u0131n fark\u0131na varman\u0131z\u0131 sa\u011flar. Dokunma duyusu, “bir \u015fey” taraf\u0131ndan dokunulma deneyimi ya\u015fat\u0131r. Size neyin dokundu\u011funu bilmek i\u00e7in g\u00f6zleminizin ba\u015fka duyular\u0131n\u0131zla geni\u015fletilmesi gerekir: Size neyin dokundu\u011funa bakmak, yap\u0131s\u0131n\u0131 ya da s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissetmek gibi…<\/p>\n Mesela ellerinizle bir objeyi ke\u015ffetmek, \u015feklini ve d\u0131\u015f yap\u0131s\u0131n\u0131 anlamak\u00a0 i\u00e7in hareket duyunuzu kullanabilirsiniz. Yine de ne olabilece\u011fini belirlemek zor olabilir. O zaman en fazla bilgiyi bak\u0131\u015flar\u0131n\u0131z verecektir. Ya\u015fam Duyusu<\/strong><\/p>\n Ya\u015fam Duyusu, ki\u015finin kendi sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na ve i\u00e7sel \u015fartlar\u0131na ve ayn\u0131 zamanda d\u0131\u015fsal ya\u015fama dair i\u00e7sel duyusudur.<\/p>\n Ya\u015fam duyusu, organlar\u0131n ve i\u00e7sel ya\u015fam s\u00fcre\u00e7lerinin duyumsanmas\u0131d\u0131r. Ya\u015fam duyunuz size tok oldu\u011funuzu, haz\u0131ms\u0131zl\u0131k ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 ya da tuvalete gitmeniz gerekti\u011fini s\u00f6yler. Ya\u015famsal s\u00fcre\u00e7lerinizin hepsi normal ve olmas\u0131 gereken yollar\u0131n\u0131 izledikleri s\u00fcrece hi\u00e7bir \u015fey alg\u0131lamazs\u0131n\u0131z. Ya\u015famsal s\u00fcre\u00e7lerden biri rahats\u0131zlanana ya da siz hastalanana kadar ya\u015fam duyusu ifade bulmaz. Ya\u015fam duyunuz taraf\u0131ndan yap\u0131lan di\u011fer g\u00f6zlem \u00f6rnekleri aras\u0131nda kar\u0131n a\u011fr\u0131s\u0131, t\u0131kal\u0131 burun ya da sin\u00fcz\u00fct yer al\u0131r. Bir \u015feyler yanl\u0131\u015f gitmedi\u011fi s\u00fcrece organlar\u0131n\u0131z\u0131 alg\u0131lamazs\u0131n\u0131z. Genel olarak ya\u015fam duyusu fiziksel durumunuz, sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131z, ya\u015fam enerjiniz, hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131z ya da ac\u0131n\u0131z hakk\u0131nda size bilgi verir. Ya\u015fam duyusu, t\u00fcm i\u00e7 organlarla ba\u011flant\u0131lar\u0131 olan otonom sinir sistemini kullan\u0131r. Ya\u015fam duyunuz bedeninizi fiziksel ve maddesel bir beden olarak alg\u0131laman\u0131z\u0131 sa\u011flar. E\u011fer sadece dokunma duyunuz olsayd\u0131, sadece bedeninizin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 hissederdiniz, b\u00f6ylece bedeniniz size bo\u015f bir kabuk gibi gelirdi.<\/p>\n Ac\u0131, duyusal bir uyar\u0131 sistemidir. E\u011fer karn\u0131n\u0131z\u0131n doydu\u011fu mesaj\u0131n\u0131 almazsan\u0131z ne zaman yeme\u011fi b\u0131rakaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 bilmezsiniz. Mesanenizin doldu\u011funu fark etmezseniz tuvalete gitmezsiniz. Ac\u0131, sizi daha sonraki yaralanmalardan korur. B\u0131\u00e7ak ac\u0131s\u0131, parma\u011f\u0131n\u0131z\u0131 kesti\u011finiz ve durman\u0131z gerekti\u011fi konusunda sizi uyar\u0131r. E\u011fer bu duyu \u00e7al\u0131\u015fmasayd\u0131, kazalar\u0131 ve yaralanmalar\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in \u00e7ok daha fazla g\u00fcvenlik \u00f6nlemi al\u0131nmas\u0131 gerekirdi. \u2981\u00a0\u00a0 \u00a0di\u011fer insanlar\u0131n ve organizmalar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131, ya\u015fam g\u00fcc\u00fc ve hastal\u0131klar\u0131 Hareket Duyusu<\/strong><\/p>\n Hareket Duyusu, ki\u015finin kendi hareketlerine dair i\u00e7sel duyusunu ifade eder.\u00a0 Bu duyu do\u011fumdan bile \u00f6nce, mesela anne etrafta doland\u0131k\u00e7a, bir yerlere uzand\u0131k\u00e7a ve benzer \u015feyler yapt\u0131k\u00e7a\u00a0 ba\u015flar.<\/p>\n \u00d6nceki iki duyu bedenin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131, i\u00e7sel durumunu ve kaplad\u0131\u011f\u0131 alan\u0131 g\u00f6zlemledi. Hareket duyusu ya da kas duyusu, bedeninizin hareketlerini ve duru\u015funu alg\u0131laman\u0131z\u0131 sa\u011flar. Bedeniniz -uzuvlar, g\u00f6zler, a\u011f\u0131z, dil, al\u0131n, g\u00f6\u011f\u00fcs kafesi – asla hareketsiz de\u011fildir. T\u00fcm bu hareketler alg\u0131lan\u0131r, hem de tam olarak. Dirse\u011finizin 180 derecelik bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc alg\u0131layabilirsiniz. Sadece hareketlerinizi alg\u0131lamakla kalmaz ayn\u0131 zamanda uzuvlar\u0131n\u0131z\u0131n ve v\u00fccudunuzun hareket eden di\u011fer b\u00f6l\u00fcmlerinin tam pozisyonunun da fark\u0131nda olursunuz. Herhangi bir anda, kollar\u0131n\u0131z\u0131n ve ayaklar\u0131n\u0131z\u0131n nerede oldu\u011funu bilirsiniz. Bu \u00f6nemli bir bilgidir. E\u011fer yeni bir harekete ge\u00e7ecekseniz, hareketin nereden ba\u015flayaca\u011f\u0131n\u0131 bilmelisiniz. Bunu d\u00fc\u015f\u00fcnmeniz bile gerekmez, hareket duyusu her zaman mevcuttur.<\/p>\n Hareket duyusu \u00f6ncelikle bedeninizi alg\u0131lamaya odaklan\u0131r, ancak onu ayn\u0131 zamanda s\u0131kl\u0131kla etraf\u0131n\u0131zdaki \u015feyleri g\u00f6zlemlemek i\u00e7in de kullan\u0131rs\u0131n\u0131z. Hareket eden cisimleri g\u00f6zlemlerken, hareket duyunuz g\u00f6rme duyunuzla birlikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, b\u00f6ylece ger\u00e7ekle\u015fen hareketin t\u00fcr\u00fcn\u00fc g\u00f6rebilir ve hareket eden objenin h\u0131z\u0131n\u0131 tahmin edebilirsiniz. Objenin \u015feklini belirlemek i\u00e7in g\u00f6zleriniz objenin anahatlar\u0131n\u0131 takip eder ve arada ilginizi \u00e7eken detaylara gidip gelir. Hareketler ve \u015fekiller g\u00f6z kaslar\u0131ndaki hareket duyusuyla g\u00f6zlemlenir, ancak g\u00f6z\u00fcn kendisi sadece renkleri g\u00f6zlemler.<\/p>\n Kas duyunuzla bir a\u011fa\u00e7taki bir dal\u0131n hareketini de alg\u0131layabilirsiniz. Bunu, hareketi kollar\u0131n\u0131zla taklit ederek yapars\u0131n\u0131z. Ayn\u0131 zamanda hareketi hayal de edebilirsiniz ve g\u00f6zlerinizin ya da kollar\u0131n\u0131z\u0131n nas\u0131l ayn\u0131 \u015fekilde hareket edece\u011fini hayal edebilirsiniz. Buna duyusal fantazi ya da kas imgelemi denir. Ne zaman \u015fekilleri ve hareketleri g\u00f6zlemlemek ya da taklit etmek isterseniz bunu uygulayabilirsiniz. \u015eimdi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn: Bir at\u0131n y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f \u015fekli, bir ine\u011fin ya da domuzun yat\u0131\u015f\u0131, yapraklar\u0131n hareketleri, farkl\u0131 a\u011fa\u00e7lardaki dallar\u0131n birbirine ge\u00e7i\u015fi vs… Hareket ve duygu birbirine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu, beden dilimizde de \u00e7ok belirgindir: memnuniyetle kar\u015f\u0131lamak a\u00e7\u0131k kollarla g\u00f6sterilir, kabul etmeme elin bir \u015feyi atar gibi sallanmas\u0131yla ifade edilir vs…<\/p>\n Denge Duyusu<\/strong><\/p>\n Denge Duyusu da do\u011fumdan \u00f6nce ba\u015flar ve yuvarlanmak, emeklemek ve y\u00fcr\u00fcmeyi \u00f6\u011frenmek i\u00e7in m\u00fccadele etmek gibi \u00f6nemli faaliyetler yoluyla geli\u015fir.<\/p>\n Denge duyumuzu, kendimizi d\u00fcnyada y\u00f6nlendirmek i\u00e7in kullan\u0131r\u0131z. Bu duyuyla yap\u0131lan g\u00f6zlemler neyin a\u015fa\u011f\u0131da ve yukar\u0131da, solda ve sa\u011fda, \u00f6nde ve arkada, \u00fcstte ve altta oldu\u011funu bilmeyi sa\u011flar. Denge duyusu, dikey pozisyonumuzdaki en k\u00fc\u00e7\u00fck de\u011fi\u015fiklikleri bile alg\u0131lar. G\u00f6zleriniz de kendinizi bulundu\u011funuz \u00e7evrede y\u00f6nlendirmenizde \u00e7ok \u00f6nemli bir rol oynar. G\u00f6zleriniz, denge duyunuz taraf\u0131ndan verilen bilgiyi onaylayacak \u015fekilde dikey ve yatay cisimleri g\u00f6r\u00fcr. Her \u015feyin garip a\u00e7\u0131larda oldu\u011fu bir odada y\u00fcr\u00fcmeyi deneyin. Dengeniz o kadar bozulabilir ki, bir kovadaki suyun y\u00fczeyi bile size a\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru e\u011fimli g\u00f6r\u00fcnebilir (oysa asl\u0131nda her zaman yatayd\u0131r.)<\/p>\n
\n\u2981\u00a0\u00a0 \u00a0D\u00f6rt orta duyu, duygular\u0131n duyusudur. Bu duyularla yap\u0131lan g\u00f6zlemler duygular\u0131 harekete ge\u00e7irir. Bu duyular ayn\u0131 zamanda konu\u015fma dilimize de yans\u0131r: Ek\u015fi suratl\u0131, yenilir yutulur olmayan, kalbimi \u0131s\u0131tan, so\u011fuk insan, sert d\u00fc\u015f\u00fcnceler…
\n\u2981\u00a0\u00a0 \u00a0Son d\u00f6rt duyu yani \u00fcst duyular \u00f6zellikle “di\u011ferine” odaklan\u0131r. Bunlar spirit\u00fcel ya da bilgi duyular\u0131d\u0131r ve di\u011fer insanlar\u0131n g\u00f6zlemlenmesinde kullan\u0131l\u0131rlar.<\/p>\n
\nDokunma duyunuz bedeninizin adeta \u015feklini \u00e7izer. Nerede sona erdi\u011finizi ve ba\u015fka bir \u015feyin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Dokunma duyunuz olmadan bu s\u0131n\u0131r\u0131 hissedemezsiniz ve nerede art\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 bilemezsiniz. Tam anlam\u0131yla s\u0131n\u0131rs\u0131z olursunuz ve bir di\u011ferine kar\u0131\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z. Dokunma duyusu olmadan hi\u00e7bir fiziksel fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n\u0131z olmaz.<\/p>\n
\nAc\u0131, ya\u015fam duyusu taraf\u0131ndan da alg\u0131lanan ciddi bir rahats\u0131zl\u0131kt\u0131r. Ya\u015fam duyunuz size parma\u011f\u0131n\u0131z\u0131 kesti\u011finizi, bir kas\u0131n a\u011fr\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da dizinizi masa k\u00f6\u015fesine \u00e7arpt\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 s\u00f6yler.<\/p>\n
\nYa\u015fam duyunuzu di\u011fer duyularla kombinasyon halinde kullanarak ve empati g\u00f6stererek, d\u0131\u015fsal g\u00f6zlemler yapman\u0131z da m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n
\n\u2981\u00a0\u00a0 \u00a0ba\u015fka bir insan\u0131n ya da hayvan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ac\u0131. Bir \u015feyler oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczde ba\u015fka bir insan\u0131n ac\u0131s\u0131n\u0131 hissedebilirsiniz, \u00e7\u00fcnk\u00fc kendiniz de o ac\u0131y\u0131 hissetmi\u015fsinizdir. Ancak insan duygular\u0131n\u0131 hayvanlara da bitkilere aktar\u0131rken dikkatli olmal\u0131s\u0131n\u0131z.
\n\u2981\u00a0\u00a0 \u00a0bir cismin \u00e7evresi i\u00e7inde kaplad\u0131\u011f\u0131 alan. Bu alan tatminkar m\u0131, bu alan\u0131 uyumlu bir bi\u00e7imde dolduruyor mu doldurmuyor mu?<\/p>\n
\nBedenimizde dinamik bir denge vard\u0131r. T\u00fcm bedenimizdeki kaslardaki kas gerilimindeki \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck ayarlamalar\u0131 yaparak dengenizi koruman\u0131z\u0131 sa\u011flar. Her aya\u011fa kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda bu duyuyu kullanarak dengenizi yeniden ke\u015ffetmeniz gerekir.<\/p>\n